فرض کنید ساعت ۳ بعدازظهر سرور نرم‌افزار مالی از کار می‌افتد. دو سؤال بلافاصله پیش می‌آید: آخرین بکاپ مربوط به کی است و چه مقدار از ثبت‌های امروز از دست رفته؟ و چقدر طول می‌کشد تا حسابداری دوباره بتواند کار کند؟ اگر جواب این دو سؤال را از قبل نمی‌دانید، یعنی طرح بکاپ شما بر اساس حدس ساخته شده، نه نیاز واقعی کسب‌وکار.
RPO و RTO دو مفهوم ساده‌اند که همین دو سؤال را به عدد تبدیل می‌کنند.
RPO چیست؟
RPO (Recovery Point Objective) یا «نقطه هدف بازیابی» یعنی حداکثر مقدار اطلاعاتی که از نظر زمانی می‌توانید از دست بدهید. اگر RPO دیتابیس مالی ۴ ساعت باشد، یعنی در بدترین حالت پذیرفته‌اید که کار ۴ ساعت آخر دوباره وارد شود؛ بیشتر از آن قابل قبول نیست.
RPO مستقیماً فاصله بکاپ‌ها را تعیین می‌کند. بکاپ شبانه یعنی RPO حدود ۲۴ ساعت. اگر کسب‌وکار فقط از دست رفتن یک ساعت داده را تحمل می‌کند، بکاپ شبانه کافی نیست و باید سراغ بکاپ‌های مکرر، بکاپ Log دیتابیس یا Replication رفت.
RTO چیست؟
RTO (Recovery Time Objective) یا «زمان هدف بازیابی» یعنی حداکثر مدتی که یک سیستم می‌تواند از دسترس خارج باشد تا دوباره به کار برگردد. این زمان از لحظه بروز مشکل حساب می‌شود و فقط زمان کپی فایل‌ها نیست؛ تشخیص مشکل، تصمیم‌گیری، آماده کردن سخت‌افزار جایگزین، بازیابی و تست هم جزو آن است.
RTO تعیین می‌کند به چه زیرساختی نیاز دارید. اگر RTO سرور ایمیل یک روز باشد، بازیابی از بکاپ معمولی روی یک سرور جدید کافی است. اما اگر RTO سیستم فروش یک ساعت باشد، احتمالاً به ماشین مجازی آماده روی میزبان دوم، Replica یا امکاناتی مثل اجرای مستقیم ماشین از روی بکاپ نیاز دارید.
RPO به گذشته نگاه می‌کند (چه مقدار داده از دست می‌رود) و RTO به آینده (چقدر طول می‌کشد تا برگردیم). این دو مستقل از هم‌اند؛ سیستمی می‌تواند RPO کوتاه و RTO طولانی داشته باشد.
چطور RPO و RTO را تعیین کنیم؟
این اعداد را نباید واحد IT به‌تنهایی تعیین کند؛ تصمیمی مدیریتی است که IT اجرایش می‌کند. یک روش ساده:
- فهرست سیستم‌های اصلی را بنویسید: نرم‌افزار مالی، سرور فایل، ایمیل، اتوماسیون اداری، سایت و تلفن.
- از مدیر هر واحد بپرسید: اگر این سیستم امروز از کار بیفتد، از ساعت چندم کار واقعاً متوقف می‌شود و چه هزینه‌ای دارد؟ چه مقدار ورود مجدد اطلاعات قابل تحمل است؟
- جواب‌ها را به عدد تبدیل کنید و سیستم‌ها را در چند گروه اولویت قرار دهید.
- هزینه رسیدن به هر عدد را برآورد کنید. RPO و RTO کوتاه‌تر یعنی تجهیزات، لایسنس و پهنای باند بیشتر.
- اگر هزینه با بودجه نمی‌خواند، عدد را با آگاهی مدیریت بازنگری کنید؛ نه اینکه بی‌صدا کنار گذاشته شود.
یک مثال ساده
در یک شرکت بازرگانی متوسط ممکن است نتیجه نهایی این‌طور باشد:
- نرم‌افزار مالی و انبار: RPO یک ساعت و RTO چهار ساعت؛ بکاپ Full شبانه همراه با بکاپ Log ساعتی و یک میزبان آماده برای بازیابی.
- سرور فایل: RPO چهار ساعت و RTO یک روز کاری؛ بکاپ چندبار در روز به‌همراه Shadow Copy برای بازگرداندن سریع فایل‌های تکی.
- آرشیو اسناد قدیمی: RPO یک روز و RTO چند روز؛ بکاپ شبانه کافی است.
اشتباه‌های رایج
- یک عدد برای همه سیستم‌ها؛ این یا هزینه را بی‌دلیل بالا می‌برد یا سیستم‌های حیاتی را بی‌دفاع می‌گذارد.
- در نظر نگرفتن وابستگی‌ها؛ نرم‌افزار مالی بدون دامین، DNS و شبکه بالا نمی‌آید، پس RTO آن‌ها نمی‌تواند بیشتر از RTO نرم‌افزار مالی باشد.
- تعیین RTO بدون تست؛ تا زمانی که بازیابی واقعی را زمان‌گیری نکرده‌اید، نمی‌دانید به عدد هدف می‌رسید یا نه.
- فراموش کردن نسخه بیرون از سازمان؛ بازیابی از نسخه دور معمولاً کندتر است و باید در RTO حساب شود.
چک‌لیست
- فهرست سیستم‌های اصلی و مسئول کسب‌وکاری هر کدام مشخص است.
- برای هر سیستم RPO و RTO مکتوب و تأییدشده مدیریت دارید.
- فاصله بکاپ‌ها با RPO هر سیستم هم‌خوانی دارد.
- زمان بازیابی واقعی را تست کرده و با RTO مقایسه کرده‌اید.
- ترتیب بازیابی بر اساس وابستگی سیستم‌ها نوشته شده است.
وقتی RPO و RTO روشن باشد، انتخاب نرم‌افزار، تجهیزات و زمان‌بندی بکاپ دیگر سلیقه‌ای نیست. کارشناسان ITPlus724 می‌توانند در تعیین این اعداد و طراحی بکاپی که واقعاً به آن‌ها برسد کنار شما باشند.