روز حادثه، مثلاً بعد از حمله باج‌افزار یا خرابی ذخیره‌ساز اصلی، فشار زیادی روی همه است. مدیران می‌پرسند کی به کار برمی‌گردیم، کارکنان نمی‌دانند چه کنند و تیم IT باید زیر فشار تصمیم بگیرد کدام سرور را اول برگرداند، رمزها کجاست و سخت‌افزار جایگزین از کجا بیاید. برنامه بازیابی از فاجعه (DR Plan) این تصمیم‌ها را از روز بحران به روزهای آرام منتقل می‌کند.
برنامه DR بخش فنی برنامه تداوم کسب‌وکار است و روی یک سؤال تمرکز دارد: سیستم‌های IT را دقیقاً چطور و به چه ترتیبی برگردانیم؟
۱. سناریوها و دامنه را مشخص کنید
برنامه باید چند سناریوی واقعی را پوشش دهد، نه فقط «همه چیز خراب شد». نمونه‌ها:
- خرابی یک سرور یا ماشین مجازی مهم
- خرابی ذخیره‌ساز یا میزبان مجازی‌سازی که چند سرور را با هم از کار می‌اندازد
- حمله باج‌افزار و رمزگذاری سرورها
- از دسترس خارج شدن کامل دفتر یا اتاق سرور، مثلاً به دلیل آتش‌سوزی یا قطع طولانی برق
۲. اولویت و ترتیب بازیابی
سیستم‌ها را بر اساس RPO و RTO در چند سطح اولویت قرار دهید و ترتیب بازیابی را بر اساس وابستگی‌ها بنویسید. ترتیب معمول این است:
- شبکه، فایروال و اینترنت
- ذخیره‌ساز و میزبان‌های مجازی‌سازی
- سرور دامین و DNS
- دیتابیس‌ها و نرم‌افزار مالی
- سرور فایل، ایمیل و سایر سرویس‌ها
برای هر سیستم بنویسید بکاپش کجاست، با چه ابزاری بازیابی می‌شود و بعد از بازیابی چطور باید درستی کارکردش را تأیید کرد.
۳. محل بازیابی را از قبل تعیین کنید
اگر سخت‌افزار اصلی از بین رفته باشد، سرورها را کجا بالا می‌آورید؟ گزینه‌ها از ارزان به گران:
- سایت سرد: فقط بکاپ دارید و در زمان بحران سخت‌افزار تهیه می‌کنید؛ ارزان اما کند.
- سایت گرم: سخت‌افزار یا فضای مجازی‌سازی آماده در شعبه یا دیتاسنتر دارید و بکاپ‌ها از قبل آنجا هستند.
- سایت داغ: سرورهای حیاتی به‌صورت مداوم Replicate می‌شوند و در زمان کوتاهی آماده کارند.
برای بسیاری از شرکت‌های کوچک و متوسط، سایت گرم در دیتاسنتر یا شعبه دوم، تعادل مناسبی میان هزینه و سرعت است.
۴. اطلاعات حیاتی را بیرون از سیستم‌ها نگه دارید
برنامه‌ای که فقط روی سرور فایل ذخیره شده، روز باج‌افزار در دسترس نیست. یک نسخه چاپی و یک نسخه آفلاین امن از این موارد داشته باشید:
- رمزهای اضطراری حساب‌های مدیر، کنسول بکاپ و کلیدهای رمزگذاری بکاپ
- اطلاعات تماس تیم IT، مدیران، پیمانکاران، ارائه‌دهنده اینترنت و دیتاسنتر
- نقشه شبکه، آدرس‌های IP و تنظیمات کلیدی
- اطلاعات لایسنس‌ها و قراردادهای پشتیبانی
نقش‌ها را مشخص کنید: چه کسی وضعیت فاجعه را اعلام می‌کند، چه کسی بازیابی فنی را هدایت می‌کند و چه کسی با کارکنان و مشتریان صحبت می‌کند. برای هر نقش یک جانشین هم تعیین کنید.
۵. تمرین و به‌روزرسانی
برنامه‌ای که تمرین نشده، روز بحران کار نمی‌کند. سه سطح تمرین رایج است:
- تمرین روی میز: تیم دور هم سناریو را مرور می‌کند و قدم‌ها را می‌خواند؛ ایرادهای برنامه زود معلوم می‌شود.
- بازیابی جزئی: یک یا چند سرور مهم در محیط جدا بازیابی و زمان‌گیری می‌شود.
- تمرین کامل: بالا آوردن سرویس‌های حیاتی در محل جایگزین، در زمانی که کمترین اختلال را ایجاد کند.
بعد از هر تغییر مهم در زیرساخت، مثل سرور جدید یا مهاجرت به میزبان دیگر، برنامه را به‌روز کنید.
چک‌لیست
- سناریوهای اصلی و دامنه برنامه مکتوب است.
- ترتیب بازیابی بر اساس وابستگی‌ها و اولویت‌ها نوشته شده است.
- محل بازیابی جایگزین از قبل مشخص و آماده است.
- رمزها، کلیدها و اطلاعات تماس به‌صورت آفلاین در دسترس است.
- نقش‌ها و جانشین‌ها مشخص است.
- برنامه دست‌کم سالی یک‌بار تمرین و به‌روز می‌شود.
برنامه DR لازم نیست صدها صفحه باشد؛ چند صفحه دقیق و تمرین‌شده کافی است. کارشناسان ITPlus724 می‌توانند در تهیه و تمرین این برنامه، از جمله آماده‌سازی محل بازیابی در دیتاسنتر، همراه شما باشند.