بارها پیش آمده که در جواب «از این سرور بکاپ دارید؟» شنیده‌ایم: «بله، هر هفته اسنپ‌شات می‌گیریم.» اسنپ‌شات ابزار بسیار مفیدی است، اما بکاپ نیست. روزی که دیسک‌های میزبان خراب شود یا باج‌افزار به ذخیره‌ساز برسد، اسنپ‌شات‌ها هم همراه ماشین از بین می‌روند و تازه آن موقع این تفاوت معلوم می‌شود.
اسنپ‌شات دقیقاً چیست؟
اسنپ‌شات وضعیت دیسک ماشین مجازی را (و در صورت انتخاب، محتوای حافظه آن را) در یک لحظه ثبت می‌کند. از آن لحظه به بعد، تغییرات جدید در یک فایل یا لایه جداگانه نوشته می‌شود و دیسک اصلی دست‌نخورده می‌ماند. هر وقت لازم شد، می‌توانید ماشین را به همان لحظه برگردانید. در Hyper-V به این قابلیت Checkpoint می‌گویند و در Proxmox امکان آن به نوع ذخیره‌ساز بستگی دارد.
نکته کلیدی اینجاست: اسنپ‌شات یک نسخه مستقل نیست. فقط تفاوت‌ها را نگه می‌دارد، برای کار کردن به دیسک اصلی وابسته است و معمولاً روی همان ذخیره‌ساز قرار دارد.
چرا اسنپ‌شات جای بکاپ را نمی‌گیرد؟
- همان محل، همان سرنوشت: اسنپ‌شات کنار دیسک اصلی است. خرابی RAID، از دست رفتن ذخیره‌ساز یا حذف اشتباهی ماشین، هر دو را با هم از بین می‌برد.
- وابستگی به دیسک اصلی: اگر فایل دیسک پایه آسیب ببیند، اسنپ‌شات به‌تنهایی قابل استفاده نیست.
- کاهش کارایی با گذر زمان: هرچه اسنپ‌شات قدیمی‌تر و زنجیره آن طولانی‌تر شود، فایل تغییرات بزرگ‌تر و عملیات دیسک کندتر می‌شود. ادغام (Consolidate یا Merge) یک اسنپ‌شات خیلی بزرگ هم ممکن است زمان‌بر باشد و فضای اضافه بخواهد.
- پر شدن ذخیره‌ساز: اسنپ‌شات فراموش‌شده می‌تواند آرام‌آرام فضای ذخیره‌ساز را پر کند و همه ماشین‌های روی آن را متوقف کند.
- بدون نگهداری بلندمدت: بکاپ درست چند نسخه از روزها و هفته‌های مختلف را در جای دیگری نگه می‌دارد؛ اسنپ‌شات برای این کار طراحی نشده است.
کاربرد درست اسنپ‌شات
اسنپ‌شات برای تغییرات کوتاه‌مدت و برگشت‌پذیر عالی است:
- پیش از نصب به‌روزرسانی سیستم‌عامل، ارتقای نرم‌افزار یا تغییر مهم در تنظیمات، یک اسنپ‌شات بگیرید.
- تغییر را انجام دهید و درستی کار سرویس را بررسی کنید.
- اگر مشکلی پیش آمد، به اسنپ‌شات برگردید؛ اگر همه‌چیز درست بود، اسنپ‌شات را در اولین فرصت حذف کنید تا تغییرات با دیسک اصلی ادغام شود.
قاعده ساده: اسنپ‌شات را برای چند ساعت یا حداکثر چند روز بخواهید، نه چند هفته و چند ماه. توصیه دقیق سازنده بستر خود را در مستندات همان نسخه ببینید.
مراقب برگرداندن اسنپ‌شات در سرورهای حساس باشید
برگشت به اسنپ‌شات یعنی ماشین به گذشته برمی‌گردد. در سرور دیتابیس، همه تراکنش‌های بعد از آن لحظه از دست می‌رود. در کنترلر دامین، برگرداندن نسخه قدیمی می‌تواند همگام‌سازی با سایر کنترلرها را دچار مشکل کند؛ نسخه‌های جدید ویندوز سرور روی بسترهای پشتیبانی‌شده محافظت‌هایی دارند، اما بهتر است این کار را بدون شناخت کافی انجام ندهید. همچنین اسنپ‌شات معمولی لزوماً با برنامه‌های داخل ماشین هماهنگ نیست؛ اگر لحظه ثبت وسط نوشتن دیتابیس باشد، ممکن است نتیجه کاملاً سازگار نباشد.
بکاپ واقعی چه ویژگی‌هایی دارد؟
جالب است بدانید نرم‌افزارهای بکاپ مثل Veeam یا Proxmox Backup Server هم در پشت صحنه از اسنپ‌شات استفاده می‌کنند؛ اما فقط برای چند دقیقه، تا داده‌ها را در حالتی ثابت بخوانند و به یک مخزن جداگانه منتقل کنند. پس از آن، اسنپ‌شات حذف می‌شود. بکاپ واقعی:
- روی ذخیره‌سازی جدا از میزبان اصلی نگهداری می‌شود،
- به‌طور مستقل و بدون نیاز به دیسک اصلی قابل بازیابی است،
- چند نسخه از تاریخ‌های مختلف دارد،
- دست‌کم یک نسخه بیرون از محل یا غیرقابل‌تغییر دارد،
- با هماهنگی سیستم‌عامل و برنامه‌ها (Application-aware) گرفته می‌شود تا دیتابیس‌ها سالم بمانند.
چک‌لیست
- فهرست اسنپ‌شات‌های موجود روی همه میزبان‌ها را بررسی و موارد قدیمی را حذف کرده‌اید.
- برای هر اسنپ‌شات، دلیل و تاریخ حذفش را در توضیحات آن نوشته‌اید.
- هیچ سروری فقط به اسنپ‌شات متکی نیست و بکاپ جداگانه دارد.
- بکاپ‌ها روی ذخیره‌سازی جدا از میزبان مجازی‌سازی هستند.
- فضای آزاد ذخیره‌سازها را پایش می‌کنید.
اسنپ‌شات کمربند ایمنی هنگام تغییرات است و بکاپ بیمه‌نامه کل اطلاعات؛ هر دو لازم‌اند، اما جای هم را نمی‌گیرند. کارشناسان ITPlus724 می‌توانند وضعیت اسنپ‌شات‌ها و بکاپ ماشین‌های مجازی شما را بررسی کنند و طرح بکاپ مناسب را پیاده کنند.