بیشتر مدیران وقتی می‌پرسیم «از اطلاعات‌تان بکاپ دارید؟» جواب می‌دهند بله. اما وقتی دقیق‌تر می‌پرسیم بکاپ کجاست، معمولاً جواب این است: روی یک هارد اکسترنال کنار همان سرور، یا روی یک دیسک دیگر داخل همان سرور. این بکاپ در برابر حذف اشتباهی یک فایل کمک می‌کند، اما در برابر آتش‌سوزی، سرقت، خرابی برق یا باج‌افزار، همراه با اطلاعات اصلی از بین می‌رود.
قاعده ۳-۲-۱ دقیقاً برای همین ساخته شده: طوری بکاپ بگیرید که هیچ اتفاق واحدی نتواند همه نسخه‌ها را با هم از بین ببرد.
قاعده ۳-۲-۱ به زبان ساده
- ۳ نسخه از اطلاعات: اطلاعات اصلی به‌اضافه دست‌کم دو نسخه پشتیبان.
- ۲ نوع رسانه متفاوت: مثلاً یک ذخیره‌ساز شبکه (NAS) و یک دیسک یا نوار جداگانه؛ تا خرابی یک نوع رسانه همه نسخه‌ها را درگیر نکند.
- ۱ نسخه بیرون از سازمان: در یک ساختمان دیگر، یک دیتاسنتر یا فضای ابری؛ تا حادثه‌ای در دفتر به آن نرسد.
امروزه بسیاری از متخصصان نسخه کامل‌تر ۳-۲-۱-۱-۰ را توصیه می‌کنند: یک نسخه غیرقابل‌تغییر یا جدا از شبکه (Immutable / Offline) و صفر خطا در تست بازیابی.
قدم اول: بدانید از چه چیزی باید بکاپ بگیرید
پیش از خرید هر تجهیزی، فهرست اطلاعات حیاتی را بنویسید. معمولاً این موارد در فهرست قرار می‌گیرند:
- دیتابیس نرم‌افزار مالی، حسابداری و انبار
- سرور فایل و پوشه‌های مشترک واحدها
- ماشین‌های مجازی و سرورهای اصلی، مثل دامین و ایمیل
- تنظیمات تجهیزات شبکه و فایروال
برای هر مورد دو سؤال را جواب دهید: حداکثر چند ساعت از اطلاعات را می‌توانیم از دست بدهیم؟ (این تعیین می‌کند هر چند وقت بکاپ بگیریم) و حداکثر چقدر می‌توانیم بدون این سیستم کار کنیم؟ (این تعیین می‌کند بازیابی باید چقدر سریع باشد). مثلاً برای دیتابیس مالی شاید بکاپ هر چند ساعت یک‌بار لازم باشد، اما برای آرشیو اسناد، بکاپ روزانه کافی است.
قدم دوم: طراحی نسخه‌ها
یک طرح رایج و مقرون‌به‌صرفه برای شرکت‌های کوچک و متوسط این است:
- نسخه اول روی NAS داخل شبکه: بکاپ خودکار و زمان‌بندی‌شده از سرورها و ماشین‌های مجازی. این نسخه برای بازیابی سریع روزمره است.
- نسخه دوم روی رسانه دیگر: یک کپی از همان بکاپ‌ها روی دیسک یا ذخیره‌ساز دوم، ترجیحاً با قابلیت غیرقابل‌تغییر (Immutable) که حتی با دسترسی مدیر هم تا مدت مشخصی پاک نمی‌شود.
- نسخه سوم بیرون از سازمان: ارسال خودکار نسخه به دیتاسنتر یا شعبه دیگر، یا جابه‌جایی دیسک‌ها به‌صورت دوره‌ای و نگهداری در مکان امن.
قدم سوم: بکاپ را از دسترس باج‌افزار دور کنید
باج‌افزارها امروز اول سراغ بکاپ‌ها می‌روند. اگر سرور بکاپ با همان حساب‌های کاربری دامین قابل دسترسی باشد، با نفوذ به شبکه، بکاپ‌ها هم رمزگذاری یا پاک می‌شوند. چند اقدام ساده خطر را بسیار کم می‌کند:
- سرور یا مخزن بکاپ را عضو دامین نکنید و برایش رمز و حساب جدا بگذارید.
- از مخزن غیرقابل‌تغییر یا نسخه آفلاین استفاده کنید.
- دسترسی به ذخیره‌ساز بکاپ را فقط به نرم‌افزار بکاپ محدود کنید، نه همه کاربران.
قدم چهارم: تست بازیابی؛ مهم‌ترین قدمی که فراموش می‌شود
بکاپی که بازیابی‌اش آزموده نشده، فقط یک امید است. دست‌کم هر چند ماه یک‌بار یک بازیابی واقعی انجام دهید: یک ماشین مجازی را در محیط جدا بالا بیاورید یا دیتابیس را روی سرور آزمایشی برگردانید و مطمئن شوید نرم‌افزار با آن کار می‌کند. زمان بازیابی را هم یادداشت کنید؛ این عدد به شما می‌گوید در روز بحران چقدر طول می‌کشد تا به کار برگردید.
قدم پنجم: پایش روزانه
بسیاری از فاجعه‌ها با بکاپی شروع می‌شوند که هفته‌ها بی‌صدا شکست خورده بود. نتیجه Jobهای بکاپ باید هر روز بررسی شود و اگر بکاپی ناموفق بود یا فایل بکاپ دیتابیس نرسید، همان روز کسی باخبر شود. این کار را می‌شود خودکار کرد؛ سیستم هشدار زودهنگام ITPlus724 دقیقاً همین را برای مشتریان ما انجام می‌دهد.
چک‌لیست خلاصه
- فهرست اطلاعات حیاتی و فاصله مجاز بکاپ هر کدام را نوشته‌اید.
- سه نسخه، روی دو نوع رسانه، یک نسخه بیرون از سازمان دارید.
- دست‌کم یک نسخه غیرقابل‌تغییر یا آفلاین است.
- سرور بکاپ از دامین و حساب‌های کاربران جداست.
- بازیابی را در چند ماه اخیر تست کرده‌اید.
- نتیجه بکاپ‌ها هر روز بررسی می‌شود.
اگر جواب هر کدام از این موارد «نه» است، از همان شروع کنید. کارشناسان ما هم می‌توانند وضعیت فعلی بکاپ شما را بررسی کنند و یک بازیابی آزمایشی انجام دهند.