بیشتر شرکت‌ها برای روزهای عادی برنامه دارند، اما برای روزی که دفتر در دسترس نیست، سرورها رمزگذاری شده‌اند یا اینترنت چند روز قطع است، نه. در چنین روزی، شرکتی که از قبل فکر کرده می‌داند چه کسی چه کاری کند و از کجا شروع کند؛ بقیه ساعت‌ها فقط تلفن می‌زنند. برنامه تداوم کسب‌وکار برای همین روز نوشته می‌شود و بخش بزرگی از آن به IT وابسته است.
تداوم کسب‌وکار با بازیابی از فاجعه چه فرقی دارد؟
- تداوم کسب‌وکار (Business Continuity): اینکه کارهای حیاتی شرکت، مثل فروش، پاسخ به مشتری و پرداخت‌ها، در زمان بحران چطور ادامه پیدا کنند؛ حتی به‌صورت محدود یا دستی.
- بازیابی از فاجعه (Disaster Recovery): بخش فنی ماجرا؛ اینکه سیستم‌ها و داده‌ها را چطور و با چه ترتیبی برگردانیم.
بکاپ داشتن یعنی داده از دست نمی‌رود؛ تداوم کسب‌وکار یعنی کار متوقف نمی‌شود یا زود برمی‌گردد. این دو یکی نیستند.
قدم اول: تحلیل اثر بر کسب‌وکار
با مدیران هر واحد بنشینید و این سؤال‌ها را جواب دهید:
- فرایندهای حیاتی کدام‌اند؟ کدام کار اگر یک روز انجام نشود، ضرر جدی دارد؟
- هر فرایند به کدام سیستم‌ها وابسته است؟ نرم‌افزار مالی، ایمیل، تلفن، سرور فایل یا اینترنت.
- حداکثر زمان قابل‌تحمل توقف (RTO) برای هر سیستم چقدر است؟
- حداکثر داده‌ای که از دست دادنش قابل‌قبول است (RPO) چقدر است؟ کار آخرین ساعت، یا کار آخرین روز؟
نتیجه، یک فهرست اولویت است: در روز بحران، کدام سیستم اول برمی‌گردد و کدام بعد.
قدم دوم: سناریوها را بشناسید
برای هر سناریو مشخص کنید چه چیزی از دست می‌رود و راه جایگزین چیست:
- خرابی سرور یا ذخیره‌ساز: بازیابی از بکاپ یا اجرای ماشین‌ها روی میزبان دیگر.
- باج‌افزار: همه سیستم‌های شبکه ممکن است هم‌زمان درگیر شوند؛ بکاپ غیرقابل‌تغییر یا آفلاین و یک محیط پاک برای بازیابی لازم است.
- دفتر غیرقابل‌دسترس: آتش‌سوزی، آب‌گرفتگی یا قطع طولانی برق. کارکنان از کجا و با چه ابزاری کار کنند؟ دسترسی از راه دور و سرویس‌هایی که در دیتاسنتر میزبانی می‌شوند، اینجا ارزش خود را نشان می‌دهند.
- قطعی طولانی اینترنت: لینک دوم یا مسیر جایگزین.
- در دسترس نبودن فرد کلیدی: اگر تنها کسی که رمزها را می‌داند در دسترس نباشد چه می‌شود؟
قدم سوم: سند برنامه
برنامه باید کوتاه، عملی و قابل استفاده زیر فشار باشد:
- نقش‌ها: چه کسی بحران را اعلام می‌کند، چه کسی تصمیم می‌گیرد و چه کسی کار فنی را پیش می‌برد.
- فهرست تماس: کارکنان کلیدی، شرکت پشتیبان IT، سرویس‌دهنده‌های اینترنت و هاست، و فروشنده‌های نرم‌افزار.
- ترتیب بازیابی: بر اساس فهرست اولویت قدم اول.
- روش‌های دستی موقت: مثلاً ثبت دستی سفارش‌ها تا برگشتن نرم‌افزار.
- اطلاع‌رسانی: چه چیزی، از چه راهی و توسط چه کسی به کارکنان و مشتریان گفته شود.
- دسترسی اضطراری: رمزهای حیاتی در جایی امن که در غیاب افراد کلیدی هم قابل دسترسی باشد؛ مثل مدیر رمز عبور با امکان دسترسی اضطراری یا پاکت مهروموم‌شده در گاوصندوق.
برنامه را فقط روی سرور شرکت نگه ندارید. سندی که همراه سرورها رمزگذاری شده، روز بحران به کار نمی‌آید. نسخه چاپی و نسخه‌ای بیرون از شبکه شرکت داشته باشید.
قدم چهارم: تمرین کنید
برنامه‌ای که تمرین نشده، در روز بحران کار نمی‌کند. دو نوع تمرین ساده:
- تمرین روی میز: تیم دور یک میز می‌نشیند و یک سناریو، مثلاً «صبح شنبه همه سرورها رمزگذاری شده‌اند»، را قدم‌به‌قدم مرور می‌کند تا جاهای خالی برنامه پیدا شود.
- تمرین فنی: بازیابی واقعی یک سیستم حیاتی و مقایسه زمان آن با RTO تعیین‌شده.
برنامه را دست‌کم سالی یک‌بار و پس از هر تغییر مهم، مثل افزودن شعبه یا سیستم جدید، به‌روز کنید.
چک‌لیست
- فرایندهای حیاتی و سیستم‌های وابسته شناسایی شده‌اند.
- RTO و RPO هر سیستم با مدیران توافق شده است.
- برای سناریوهای اصلی راه جایگزین وجود دارد.
- نقش‌ها، فهرست تماس و ترتیب بازیابی مکتوب است.
- نسخه آفلاین و چاپی برنامه در دسترس است.
- برنامه دست‌کم سالی یک‌بار تمرین و به‌روز می‌شود.
کارشناسان ITPlus724 می‌توانند در تحلیل وابستگی‌های IT، طراحی بکاپ و بازیابی و تمرین سناریوهای بحران کنار تیم شما باشند.