«صدا قطع‌ووصل می‌شود» یکی از رایج‌ترین شکایت‌های کاربران تلفن تحت شبکه است. مشکل اینجاست که این جمله می‌تواند ده علت متفاوت داشته باشد: از کابل خراب یک گوشی تا اینترنتی که هم‌زمان با آپلود یک فایل بزرگ پر شده است. عوض کردن تصادفی تنظیمات معمولاً وضع را بدتر می‌کند؛ باید از نشانه به علت رسید.
سه دشمن صدا: تأخیر، لرزش و گم شدن بسته
- تأخیر (Latency): زمان رسیدن صدا از یک طرف به طرف دیگر. توصیه رایج این است که تأخیر یک‌طرفه از حدود ۱۵۰ میلی‌ثانیه بیشتر نشود؛ بیش از آن، طرفین ناخواسته حرف هم را قطع می‌کنند.
- لرزش (Jitter): نامنظم رسیدن بسته‌ها. گوشی‌ها با بافر لرزش بخشی از آن را جبران می‌کنند، اما لرزش زیاد به صدای بریده و رباتی می‌رسد.
- گم شدن بسته (Packet Loss): بسته‌های صوتی دوباره ارسال نمی‌شوند، پس حتی گم شدن مقدار کمی از آن‌ها در صدا محسوس است.
از نشانه به علت
- صدای یک‌طرفه یا بی‌صدا: تقریباً همیشه مشکل NAT یا فایروال است؛ پیام‌های SIP رد و بدل می‌شوند اما جریان صوت (RTP) راه برگشت را پیدا نمی‌کند. تنظیم IP عمومی و شبکه‌های محلی در مرکز تلفن، باز بودن بازه پورت RTP و غیرفعال بودن SIP ALG را بررسی کنید.
- قطع تماس بعد از حدود ۳۰ ثانیه: معمولاً یعنی پیام تأیید SIP به مقصد نرسیده است؛ باز هم ردپای NAT را دنبال کنید.
- صدای رباتی یا بریده: لرزش یا گم شدن بسته در مسیر؛ از پر بودن لینک اینترنت تا وای‌فای ضعیف.
- اکو: اگر طرف مقابل صدای خودش را می‌شنود، به هدست یا بلندگوی سمت شما، و در تماس‌های خط شهری به تنظیمات گیت‌وی آنالوگ، مشکوک شوید.
- مشکل فقط در یک گوشی: کابل، پورت سوییچ، فریم‌ور یا هدست همان گوشی را بررسی کنید.
بسیاری از گوشی‌های IP در صفحه وضعیت تماس، آمار لرزش و گم شدن بسته را نشان می‌دهند. اگر کاربر هنگام مشکل از این صفحه عکس بگیرد، عیب‌یابی بسیار سریع‌تر می‌شود.
عیب‌یابی گام‌به‌گام
- دامنه مشکل را مشخص کنید: همه کاربران یا یک نفر؟ تماس داخلی یا فقط بیرونی؟ همیشه یا ساعت‌های خاص؟ اگر تماس داخلی سالم است و بیرونی مشکل دارد، به لینک اینترنت یا ترانک فکر کنید.
- مسیر را بسنجید: با
pingو ترجیحاًmtrبه سمت سرویس‌دهنده، تأخیر و گم شدن بسته را در ساعت مشکل اندازه بگیرید. - مصرف لینک را ببینید: اگر مشکل هم‌زمان با بکاپ، آپلود فایل یا به‌روزرسانی‌هاست، لینک پر شده است.
- سیگنالینگ را بررسی کنید: روی سرورهای مبتنی بر Asterisk، ابزار
sngrepجریان پیام‌های SIP را خوانا نشان می‌دهد و برای پیدا کردن مشکل NAT و قطع تماس بسیار مفید است. - جریان صوت را تحلیل کنید: با Wireshark می‌توانید بسته‌های RTP یک تماس را ضبط کنید و لرزش و گم شدن بسته را دقیق ببینید.
راه‌حل‌های پایدار
- QoS در لبه شبکه: ترافیک صوت را با مقدار DSCP برابر
EFعلامت‌گذاری کنید و روی روتر یا فایروال مرز اینترنت صف‌بندی را فعال کنید. اولویت‌بندی داخل شبکه محلی کافی نیست؛ ترافیک خروجی را کمی کمتر از سرعت واقعی لینک محدود کنید تا کنترل صف در دست تجهیزات خودتان بماند، نه مودم یا سرویس‌دهنده. - VLAN جدا برای صدا و پورت‌های سوییچ سالم.
- کابل به‌جای وای‌فای برای گوشی‌ها و رایانه‌هایی که تلفن نرم‌افزاری دارند.
- کدک مناسب: روی لینک‌های محدود، کدک کم‌مصرف‌تر، و پرهیز از تبدیل کدک (Transcoding) غیرضروری در مرکز تلفن.
اشتباه‌های رایج
- افزایش سرعت اینترنت به‌جای مدیریت ترافیک؛ لینک سریع‌تر هم با یک آپلود سنگین پر می‌شود.
- باز کردن همه پورت‌ها روی فایروال برای «رفع» صدای یک‌طرفه.
- عیب‌یابی بدون ثبت زمان و شماره تماس‌های مشکل‌دار.
چک‌لیست
- دامنه مشکل (کاربر، نوع تماس، زمان) مشخص شده است.
- تأخیر، لرزش و گم شدن بسته در ساعت مشکل اندازه‌گیری شده است.
- SIP ALG غیرفعال و تنظیمات NAT مرکز تلفن درست است.
- QoS روی تجهیزات مرز اینترنت فعال است.
- گوشی‌ها با کابل و روی VLAN صدا کار می‌کنند.
کیفیت صدا با حدس و گمان درست نمی‌شود؛ با اندازه‌گیری درست می‌شود. کارشناسان ITPlus724 می‌توانند شبکه و مرکز تلفن شما را بررسی و ریشه مشکل کیفیت صدا را پیدا کنند.