لینک شعبه شاید در بیشتر ساعات روز خلوت باشد، اما کافی است یک نفر فایل حجیمی را به سرور مرکزی بفرستد، به‌روزرسانی ویندوز چند رایانه هم‌زمان شروع شود یا بکاپ شعبه زودتر از موعد راه بیفتد. در همان لحظه صدای تماس‌ها بریده‌بریده و نرم‌افزار مالی کند می‌شود. افزایش سرعت لینک هزینه دارد و مشکل را فقط عقب می‌اندازد. راه‌حل پایدار، اولویت‌بندی ترافیک یا QoS است.
QoS چه می‌کند و چه نمی‌کند؟
QoS پهنای باند اضافه نمی‌سازد؛ فقط تعیین می‌کند وقتی لینک پر است، کدام بسته زودتر برود و کدام منتظر بماند یا دور ریخته شود. پس تا وقتی لینک خلوت است، QoS اثری ندارد و درست در لحظه ازدحام ارزشش را نشان می‌دهد.
نکته کلیدی دیگر این است که سرویس‌دهنده اینترنت معمولاً به علامت‌گذاری‌های شما توجهی نمی‌کند. شما فقط بر صف تجهیزات خودتان کنترل دارید؛ یعنی ترافیکی که از فایروال یا روتر شما خارج می‌شود.
قدم اول: صف را به تجهیز خودتان بیاورید
اگر فایروال شعبه با سرعت کامل پورت، مثلاً ۱ گیگابیت، به مودم ترافیک بفرستد، صف واقعی در مودم یا تجهیز سرویس‌دهنده تشکیل می‌شود و QoS شما بی‌اثر می‌ماند. راه‌حل Shaping است: سرعت خروجی را روی فایروال کمی کمتر از سرعت واقعی و پایدار لینک تنظیم کنید. در این حالت صف روی تجهیز خودتان تشکیل می‌شود و قواعد اولویت اجرا می‌شوند. سرعت واقعی را در چند نوبت و ساعات مختلف اندازه بگیرید، نه فقط بر اساس عدد قرارداد.
قدم دوم: کلاس‌های ترافیک را ساده تعریف کنید
برای بیشتر شعب، سه یا چهار کلاس کافی است:
- صدا: تماس‌های VoIP با بالاترین اولویت، اما با سقف مشخص تا ترافیک دیگر را کاملاً متوقف نکند.
- برنامه‌های تعاملی کاری: Remote Desktop، نرم‌افزار مالی و سامانه فروش؛ حجم کم اما حساس به تأخیر.
- ترافیک عادی: وب‌گردی، ایمیل و بقیه موارد.
- ترافیک حجیم: بکاپ، به‌روزرسانی‌ها، هم‌گام‌سازی فایل و دانلودهای بزرگ؛ کمترین اولویت، اما با حداقل سهم تضمین‌شده تا هرگز کاملاً متوقف نشود.
ترافیک را بر اساس آدرس سرورها، پورت‌ها یا علامت DSCP شناسایی کنید. مثلاً همه ترافیک به سمت مرکز تلفن در کلاس صدا قرار گیرد و ترافیک سرور بکاپ در کلاس حجیم.
قدم سوم: هر دو طرف لینک را ببینید
ترافیک شعبه دو جهت دارد. روی فایروال شعبه، ترافیک خروجی به سمت مرکز را مدیریت می‌کنید؛ اما ترافیکی که از مرکز به شعبه می‌آید، مثل باز شدن فایل‌ها یا صدای طرف مقابل تماس، باید روی فایروال دفتر مرکزی، در خروجی به سمت همان شعبه و متناسب با سرعت دانلود شعبه اولویت‌بندی شود. کنترل ترافیک ورودی در خود شعبه محدودتر و کم‌اثرتر است.
QoS و تونل VPN
ترافیک داخل تونل رمزگذاری می‌شود و پس از رمزگذاری، پورت‌ها و آدرس‌های اصلی دیگر دیده نمی‌شوند. بنابراین طبقه‌بندی باید پیش از ورود به تونل انجام شود. بسیاری از تجهیزات علامت DSCP بسته اصلی را به سربرگ بیرونی تونل کپی می‌کنند، اما این رفتار به تجهیز و تنظیمات بستگی دارد و باید بررسی شود.
به‌جای مقابله دائمی با ترافیک حجیم، زمانش را هم مدیریت کنید: بکاپ‌ها و تکثیر فایل‌ها را به ساعات غیرکاری ببرید و برای به‌روزرسانی‌ها سقف پهنای باند تعیین کنید.
اشتباهات رایج
- تنظیم Shaping بالاتر از سرعت واقعی لینک، که QoS را عملاً بی‌اثر می‌کند.
- تعریف کلاس‌های زیاد و پیچیده که نگهداری‌شان سخت است.
- قرار دادن ترافیک‌های زیاد در بالاترین اولویت؛ وقتی همه چیز مهم باشد، هیچ چیز مهم نیست.
- تنظیم QoS فقط در یک طرف لینک.
چک‌لیست
- سرعت واقعی لینک هر شعبه در ساعات مختلف اندازه‌گیری شده است.
- Shaping کمی پایین‌تر از سرعت واقعی تنظیم شده است.
- سه یا چهار کلاس ترافیک با اولویت و سهم مشخص تعریف شده است.
- صدا اولویت دارد اما سقف هم دارد.
- QoS در هر دو طرف لینک شعبه اعمال شده است.
- بکاپ‌ها و به‌روزرسانی‌ها زمان‌بندی و محدود شده‌اند.
کارشناسان ITPlus724 می‌توانند ترافیک لینک شعب شما را تحلیل کنند و سیاست QoS متناسب را روی فایروال‌های مرکز و شعب پیاده‌سازی کنند.