فیشینگ یعنی ایمیل یا پیامی که خودش را جای یک فرستنده معتبر جا می‌زند تا شما را به کاری وادار کند: وارد کردن رمز در یک صفحه جعلی، باز کردن پیوست آلوده یا واریز پول به حسابی دیگر. این ایمیل‌ها دیگر همیشه پر از غلط املایی و ظاهر مشکوک نیستند؛ گاهی دقیقاً شبیه ایمیل بانک، شرکت پست، تأمین‌کننده یا حتی مدیر خودتان‌اند. به همین دلیل هوشیاری کارکنان یکی از مهم‌ترین لایه‌های دفاعی است.
پنج نشانه هشدار
- فوریت و فشار: «حساب شما تا یک ساعت دیگر بسته می‌شود»، «همین الان پرداخت کنید». مهاجم می‌خواهد فرصت فکر کردن نداشته باشید.
- فرستنده‌ای که درست نیست: نام نمایشی ممکن است «واحد مالی» باشد، اما آدرس واقعی ایمیل چیز دیگری است. به دامنه‌های شبیه هم دقت کنید؛ مثلاً جابه‌جایی یک حرف یا جایگزینی حرف
lبا عدد1. - لینکی که به جای دیگری می‌رود: پیش از کلیک، نشانگر ماوس را روی لینک نگه دارید و آدرس واقعی را ببینید. متن لینک ممکن است با مقصدش کاملاً متفاوت باشد.
- پیوست غیرمنتظره: فاکتور، رسید یا «اسناد اسکن‌شده» که منتظرش نبودید؛ مخصوصاً فایل‌های فشرده، فایل‌های HTML یا اسنادی که از شما می‌خواهند «محتوا را فعال کنید».
- درخواست غیرعادی: درخواست رمز، کد تأیید، تغییر شماره حساب یا خرید فوری کارت هدیه؛ حتی اگر ظاهراً از طرف مدیرعامل باشد.
کلاهبرداری تغییر حساب بانکی
یکی از پرهزینه‌ترین انواع فیشینگ این است: ایمیلی ظاهراً از طرف یک تأمین‌کننده واقعی می‌رسد و می‌گوید شماره حساب ما عوض شده، مبلغ فاکتور را به حساب جدید واریز کنید. گاهی این ایمیل حتی از صندوق واقعی همان تأمین‌کننده که هک شده ارسال می‌شود و هیچ نشانه ظاهری ندارد.
قانون طلایی: هر درخواست تغییر حساب بانکی یا پرداخت فوری را با یک تماس تلفنی تأیید کنید؛ با شماره‌ای که از قبل دارید، نه شماره‌ای که در همان ایمیل آمده است.
صفحه ورود جعلی
رایج‌ترین هدف فیشینگ، سرقت رمز ایمیل و حساب‌های کاری است. لینک شما را به صفحه‌ای می‌برد که دقیقاً شبیه وب‌میل یا پنل شرکت است. پیش از وارد کردن رمز، همیشه آدرس نوار مرورگر را نگاه کنید. نماد قفل کنار آدرس فقط یعنی ارتباط رمزنگاری‌شده است، نه اینکه سایت واقعی است. بهترین کار این است که برای ورود، آدرس را خودتان تایپ کنید یا از نشانک (Bookmark) ذخیره‌شده استفاده کنید.
اگر کلیک کردید چه کنید؟
اشتباه برای هر کسی پیش می‌آید؛ مهم سرعت گزارش است:
- فوراً به واحد IT خبر دهید؛ هر چه زودتر، آسیب کمتر.
- اگر رمزی وارد کرده‌اید، همان رمز را از یک دستگاه سالم عوض کنید.
- اگر فایلی باز کرده‌اید و رایانه رفتار عجیبی دارد، کابل شبکه یا وای‌فای را قطع کنید و منتظر راهنمایی بمانید.
- ایمیل را برای همکاران فوروارد نکنید؛ آن را طبق روال شرکت گزارش کنید.
مدیران هم باید فضایی بسازند که کسی از گزارش اشتباهش نترسد. کارمندی که از ترس سرزنش سکوت کند، حمله را پنهان نگه می‌دارد.
نکاتی برای مدیران و واحد IT
- آموزش کوتاه و دوره‌ای با نمونه‌های واقعی که به خود شرکت رسیده، از یک جلسه طولانی سالانه مؤثرتر است.
- یک روش ساده و مشخص برای گزارش ایمیل مشکوک تعریف کنید.
- برچسب «ایمیل خارجی» در ابتدای ایمیل‌هایی که از بیرون سازمان می‌رسند، به کارکنان کمک می‌کند جعل نام همکاران را تشخیص دهند.
- با تنظیم درست SPF، DKIM و DMARC، جعل دامنه خود شرکت را سخت کنید.
چک‌لیست
- پیش از کلیک، آدرس واقعی لینک را می‌بینم.
- آدرس فرستنده را، نه فقط نامش، بررسی می‌کنم.
- رمز و کد تأیید را برای هیچ‌کس نمی‌فرستم.
- تغییر حساب بانکی را تلفنی تأیید می‌کنم.
- ایمیل مشکوک را فوراً گزارش می‌دهم.
کارشناسان ITPlus724 می‌توانند جلسه آموزشی کوتاهی برای کارکنان شما برگزار کنند و تنظیمات امنیتی ایمیل سازمانی را بررسی کنند.